ادله رجعت چیست و چه تفاوتی با تناسخ دارد؟ (بررسی عقلی و قرآنی)

پاسخ آیت الله سیفی مازندرانی به شبهه رجعت و تناسخ

بسمه تعالی

رجعت یعنی بازگشت برخی مردگان به همین دنیا در زمان ظهور امام زمان عجل الله فرجه یا بعد از ظهور حضرت.

ادله رجعت

اعتقاد به رجعت به دو دلیل عمده ثابت است. یکی امکان عقلی وقوع آن، دیگری آیات و روایات دالّ بر وقوع آن در گذشته و آینده.

اثبات عقلی رجعت

اما امکان عقلی به این تقریب که: احیاء مردگان از نظر عقل امری ممکن است؛ زیرا مستلزم امر محال نیست همانگونه که برای اثبات معاد و روز رستاخیز عقل حکم به امکان آن می‏کند.

آیات دال بر رجعت

اما آیاتی که دلالت بر وقوع رجعت در گذشته تاریخ دارد. مثل آیه: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ»[1] مگر نشنیده‏‌ای قصّه‏‌ی آن قومی که هزاران نفر از بیم مرض (طاعون) یا از ترس کشته شدن در جبهه‏‌های نبرد حق علیه باطل از دیار و خانه و کاشانه‏‌ی خود به صحرا گریختند، آنگاه خداوند با فرمان مرگ آنان را میراند و سپس دوباره زنده گردانید و به همین دنیا آنان را برگرداند؟

و آیه‏‌ی: «أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ۖ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَانْظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ ۖ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»[2]

و یا مثل آن کسی که به قریه‌‏ای گذر کرد، گفت: چگونه خداوند مردم این قریه را - که خانه هایشان بر سرشان فرو ریخته و مرده اند - بعد از مرگ زنده می‏کند. خداوند او را صد سال میراند، سپس او را زنده گردانید، و به او گفت: چند مدت در حال مرگ بودی؟ گفت: یک روز تمام یا پاره‏‌ای از روز، خدای تعالی فرمود: بلکه صد سال مُرده‌‏ای. به خوردنی و نوشیدنی خود بنگر تغییری نکرده است،

اُلاغ خود را بنگر چگونه زنده و سرحال است. تا تو را نشانه‌‏ای قرار دهیم برای همگان. استخوانها را ببین چگونه به جنب و جوش در آورده و حرکت میدهیم و به هم پیوند زده و با رویاندن گوشت آنها را می پوشانیم. هنگامیکه حقیقت امر برای او آشکار و معلوم گشت، گفت: دیگر هیچ شک ندارم و می دانم که خداوند بر انجام هرچیز تواناست.

این دو آیه به وضوح دلالت بر وقوع رجعت مردگان به همین دنیا در گذشته‏‌ی تاریخ داشته، و نیز آیات بسیاری بر وقوع رجعت در گذشته صراحت دارند. و آیات فراوان بر احیاء انسانها در روز قیامت صراحت دارند. و اما اخبار و روایاتی که دلالت بر وقوع رجعت دارند نیز بسیار می باشد.

روایات مربوط به رجعت

مرحوم محدث عاملی در کتاب «الایقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة» چهل روایت آورده است که همه آنها دلالت بر وقوع رجعت در امت‌های گذشته و احیاء مردگان همین امت در گذشته دارد.

و بیش از 300 روایت آورده است که بر وقوع رجعت در آینده (زمان ظهور حضرت صاحب الزمان و بعد از آن) دلالت روشن دارد.

حاصل اینکه: مانع عقلی در وقوع رجعت نیست و ادله‏‌ی نقلیه‏‌ی قطعیه از نصوص کتاب و سنت دلالت بر وقوع رجعت در آینده، هنگام ظهور حضرت مهدی عجل الله فرجه و بعد از آن دارد.

تفاوت رجعت و تناسخ

اما شبهه‏‌ی تناسخ مرتفع می باشد، بلکه اساساً هیچ وجهی ندارد؛ زیرا همانگونه که در کتاب «البراهین الواضحة: ج 2، ص 90» گفتیم تناسخ عبارت از انتقال روح انسان و حلول آن در بدن حیوان یا انسانی دیگر است، که محال است. و ملاک امتناع آن عدم قابلیت محلّ جدید منتقل الیه برای حلول روح دیگری در آن می باشد؛ چون بین آن دو مغایرت و تباین در خصوصیات و ممیّزات شخصی است. و این معنا غیر از حلول روح مرده در جسم مماثل همان جسم اول - بدون تفاوت خصوصیات شخصی - می باشد.

[1]- البقره: 243.

[2]- البقره: 259.