آیا خواب و مکاشفه در دین و احکام شرعی حجیت دارند؟

اَدلّه­‌ی احکام شرعی توقیفی است، مگر حکم بدیهی عقل. و اَدلّه‌ی اَحکام شرعی و یا مصادر تشریع عبارتند از: قرآن، روایات رسول خدا صلی الله علیه و آله و أئمه­‌ی معصومین علیهم السلام و فاطمه زهرا سلام الله علیها، و اجماع و سیره‌ی متشرعه. و اما سیره‌ی عقلاء حجیت مستقل ندارد، بلکه به دلالت کتاب یا سنت یا سیره‌ی متشرعه حجیت آن ثابت می‌شود، و یا اینکه حدأقل به یکی از أدله مورد مخالفت و ردع شارع مقدس قرار نگرفته باشد.

اما خواب و مکاشفه، هیچ دلیلی از ادله‌ی شرعیه بر حجیت آن در اثبات احکام شرعیه و عقائد دلالت ندارد. بلکه روایاتی دلالت بر نفی حجیت خواب در اثبات احکام دین دارد.

البته روایات دلالت دارد که: در غیر مورد اَحکام شرعیه، خواب یا از قبیل انذار یا بشارت برای شخص خواب بیننده است، همانگونه که روایات مستفیضه در تفسیر آیه­‌ی: «لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا»[1] و نیز روایات دیگری دال بر این مضمون وارد گردید.

بویژه اینکه در روایات آمده است که: رؤیای صادقه یک جزء از هفتاد جزء نبوت است، و هرگز شیطان بصورت نبی، و امام، و مؤمن در نمی آید. و این روایات وارده در اعتبار خواب فوق حد استفاضه بلکه در حد تواتر است.

و نیز روایات صحیحه دلالت بر این مضامین دارد. مثل: صحیحة معمّر بن خلّاد، عن الرضا علیه السلام قال: «إنّ رسول الله صلی الله علیه و آله کان إذا أصبح قال لأصحابه: هل من مبشّرات؟ یعني به الرؤیا».[2] و صحیحة هشام بن سالم، عن أبي عبدالله علیه السلام قال: «سمعته یقول: رأي المؤمن و رؤیاه في آخر الزمان علی سبعین جزءً من أجزاءِ النبوة».[3] و همه این روایات دلالت دارد بر حجیت خواب بر بشارت و انذار و هدایت توفیقی با شرائطی که در روایات آمده است.

و ما این دسته از روایات را در جلد سوم از کتاب: «البراهین الواضحة»، در بحث رؤیا آورده‌ایم. و اما مکاشفه هیچ منشأ اعتبار شرعی یا عقلی برای اثبات احکام ندارد.

تاریخ: ۲۸ رجب، 1443ھ.ق بـرابـر بـا: ۱۱ اسفند ماه ۱۴۰۰ ھ.ش

[1]– یونس:۶۴.

[2]– بحارالأنوار: ص ۱۷۷، ح39.

[3]– بحارالأنوار: ص ۱۷۷، ح40.