آیا برای رسیدن به مقامات معنوی، استاد اخلاق لازم است؟
سوال
آیا برای رسیدن به مقامات معنوی استفاده از استاد اخلاق ضروری است؟
پاسخ
ضرورت تفکر برای اصلاح و تهذیب نفس
برای اصلاح و تهذیب نفس، لزوماً نیازی به استاد اخلاق به معنای خاص نیست. بلکه آنچه لازم است، تفکر و اندیشه عقلانی انسان سالک درباره حقایق هستی، مبدأ و معاد، عواقب کارهای انسان ضعیف، مبدأ پیدایش او از قطره آب و عجایب خلقت پروردگار و سایر معارف معنوی و الهی و غیبی است.
اهمیت یادگیری معارف دینی از عالم ربانی
گرچه یادگیری حقایق حکمت و احکام دین از عالم ربانی لازم است، همانطور که در آیۀ شریفه «يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ» (آل عمران: 164، جمعه: 2) در رأس رسالت پیامبر اسلام آمده است، و نیز امیرالمؤمنین علیهالسلام به کمیل فرمودند: النّاس ثلاثة :فعالم ربّانيّ، ومتعلّم على سبيل نجاة، وهَمَجُ رعاعٍ، أتباعُ كلِّ ناعقٍ يميلون مع كلّ ريح لم يستضيئوا بنور العلم ولم يلجئوا إلى ركن وثيق؛ «مردم سه دستهاند: عالم ربانی، دانشپژوهی که در راه نجات است، و عوام نادان، که پیرو هر ندا کنندهای هستند، با هر بادی میل میکنند و از نور علم بهرهای نبردهاند و به ستون محکمی پناه نبردهاند» (نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، ص496). یعنی تنها کسانی در راه حق استوار هستند که از عالم ربانی، معارف و احکام دین را بیاموزند.
بنابراین، یادگیری علم دین و حکمت از عالم ربانی و با استفاده از روایات اهل بیت علیهمالسلام برای تحقق تزکیهای که در آیۀ «يزكّيهم» مقصود است، کافی و بلکه لازم است، به ویژه برای عوام الناس. از این رو، نیازی به استاد اخلاق جداگانه نیست.
پرسش و پاسخ حضرت آیت الله سیفی مازندرانی درباره این موضوع:
پاسخ تفصیلی (ویژه محققین)
سلام علیکم
علمای اخلاق تاکید فرموده اند استاد اخلاق برای رسیدن به مقامات معنوی شرط لازم است، و بدون استاد، سالک به مقامات معنوی نمیرسد. نظر شریف حضرتعالی دراین مورد چیست؟
پاسخ
پاسخ اجمالی: استاد اخلاق شرط لازم تزکیه و تهذیب نفس نیست، گرچه نیکو و بهتر است.
پاسخ تفصیلی: استاد اخلاق به معنای خاص برای اصلاح و تزکیه و تهذیب نفس شرط لازم نیست، بلکه آنچه لازم است تفکر و اندیشهی عقلانی انسان سالک در حقائق هستی و مبدأ و معاد، و در عواقب امور انسان ضعیف، و در مبدأ پیدایش او از قطره ی آب، و در عجایب خلقت پروردگار و سایر معارف بلند معنوی و الهی و غیبی می باشد. گرچه تعلّم حقائق حکمت و احکام دین از عالم ربانی لازم است،همانگونگه که در آیۀ شریفۀ: Pيُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ./ آل عمران: ۱۶۴، جمعه:2O در رأس رسالت پیامبر اسلام بیان گردیده است، و نیز امیرالمؤمنین (ع) به کمیل فرمود: «النّاس ثلاثة :فعالم ربّانيّ، ومتعلّم على سبيل نجاة، وهَمَجُ رعاعٍ، أتباعُ كلِّ ناعقٍ يميلون مع كلّ ريح لم يستضيئوا بنور العلم ولم يلجئوا إلى ركن وثيق»؛ (نهج البلاغة -تحقیق صبحي صالح- : ص496) یعنی از میان مردم فقط کسانی در راه حق استوار هستند که از عالم ربّانی، معالم و احکام دین را بیاموزند. البته فراگیری علم دین و حکمت در پرتو روایات اهل بیت علیهم السلام از محضر عالم ربّانی برای تحقق تزکیۀ مقصود در آیۀ «یزکّیهم»، کافی است، بلکه لازم می باشد، بویژه عوامّ الناس. و نیاز به استاد جداگانهی اخلاق نیست.
تاریخ:۱۹ ربیع الأول 1445ھ.ق
برابر با: پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۲ ھ.ش
حوزه علمیۀ قم:
علی اکبر سیفی مازندرانی