حکم ترویج معماری غربی و ساختمان های مشرف بر منازل

محضر محترم حضرت آیت الله سیفی مازندرانی دامت برکاته

سلام علیکم

ترویج معماری غربی و نیز احداث ساختمان چند طبقه ی مشرف بر منازل اطراف چه حکمی دارد؟

پاسخ

بسمه تعالی

پاسخ اجمالی: ترویج معماری غربی اگر همراه با تقویت فرهنگ کفر و مشرکین بوده، و همراه یا مستلزم مضادّه، یا تحقیر سنن و آداب شرعیۀ معماری اسلامی و یا مستلزم محاذیر شرعی نباشد بلا مانع است. ولی احداث ساختمان مرتفع مشرف به منازل اطراف در صورت فراهم بودن امکان دید به درون این منازل جائز نیست.

پاسخ تفصیلی: آنچه که ملاک حرمت است، محو و یا تضعیف سنن شرعیۀ معماری اسلامی است. و در صورتی که ترویج معماری غربی و سائر ملل کفر مستلزم این محذور باشد جایز نیست، و إلّٰا مانعی ندارد.

ولی احداث بنای ساختمان چند طبقه ­ی مشرف بر منازل اطراف اساساً با آداب و سنن اسلامی مطابقت ندارد و با حقوق همسایه منافات دارد و شرعاً محل اشکال است.

چون اوّلاً: اشراف به منزل همسایه و در دیدگاه بودن حیاط و اتاق همسایه در نصوص شرعیه مورد منع واقع گردیده است، بلکه در نصوص مستفیضه آمده است که در صورت تطلّع و سرک کشیدن و نگاه کردن به حیاط یا اتاق منزل همسایه، صاحب منزل حق نهی زبانی از منکر دارد، و در صورت عدم تأثیر، حق برخورد فیزیکی و زد و خورد – حتی در حدّ‌ نقص عضو – دارد. بلکه حتی اگر به قصد جلوگیری ضربه ای بر او وارد کند و منجر به نقص عضو، یا مرگ او شود، خون او به اتفاق نص و فتوی هدر است، کما اینکه در جواهر تصریح به اجماع محصّل و منقول در این مورد کرده است. فرمود: «من اطلع على عورات قوم بقصد النظر إلى ما يحرم عليه منهم ولو من ملكه فلهم زجره قطعا إذ هو من المدافعة عن العرض أيضا، وحينئذ فلو أصر فرموه بحصاة أو عود أو غيرهما، ف‍اتفق أنه جنى ذلك عليه كانت الجناية هدراً، بلا خلاف، بل الإجماع بقسميه عليه مع توقف الدفع عليها». (جواهر الکلام: ج41، ص660)

و نیز در نصوص مستفیضه آمده است که: «من إطّلع علی مؤمن في منزله فعیناه مباحتان للمؤمن في تلك الحال». (الوسائل: ب25 من أبواب القصاص في النفس، ح1،۲،۶،۵) في صحیحة حمّاد بن عیسی، عن أبي عبدالله;، قال: «بینما رسول الله في بعض حجراته إذا طلع رجل في شق الباب وبيد رسول الله مدارة فقال: لو كنت قريباً منك لفقأت به عينك». (الوسائل: ب25 من أبواب القصاص في النفس، ح1). فَقؤُ العین: پاره کردن و دریدن چشم، حدقه چشم را از کاسه درآوردن. في روایة العلاءِ بن الفضیل، عن أبي عبدالله; قال: «إذا اطلع رجل على قوم يشرف عليهم أو ينظر من خلل شيء لهم فرموه فأصابوه فقتلوه أو فقؤوا عينيه فليس عليهم غرمٌ…».(الوسائل: ب25 من أبواب القصاص في النفس، ح6)

بنابراین: به اتفاق فتاوي اصحاب و دلالت نصوص شرعیه، از مذاق شارع بدست می آید که اشراف داشتن به منازل اطراف مبغوض شارع مقدس است، حتی اگر انسان قصد نگاه نداشته باشد. و مجرد اینکه با بنای مشرف انسان خود را در معرض نگاه منازل همسایه قرار دهد، ممنوع است؛‌ چون ملاک ایذاء و آزار مؤمن متحقق است.

و ثانیاً: همینکه همسایه ها احساس کنند که امنیت نداشته، و دائماً در معرض دید هستند، موضوع حرمت ایذاء متحقق شده، و در اینصورت با احداث بنای مشرف موضوع حرمت – یعنی ایذاء‌ مؤمنین- تحقق یافته، و حکم حرمت ایذاء فعلی می شود و عدم احساس امنیت و خوف از دید نامحرم در هر لحظه موجب سلب امنیت و آسایش مؤمنین منازل اطراف است. و روایات مستفیضه دلالت بر حرمت ایذاء مؤمنین و سلب امنیت آنان دارد،‌ تا جائی که در برخی روایات وارد گردیده است که: «قال الله عزّ وجل: ليأذن بحرب منّي من آذى عبدي المؤمن». (الکافي: ج2، ص350، ح1)

بنابراین احداث ساختمان بلند و مرتفع که مشرف بر منازل اطراف باشد در صورتی که امکان نگاه و دیدن منزل همسایه را فراهم کند مصداق ایذاء و سلب امنیت مؤمنین است؛ لذا مورد خشم خدا و رسول خدا و أئمه­ معصومین علیهم السلام بوده، و بر خلاف سنت اهل بیت علیهم السلام و اخلاق اسلامی می باشد، بلکه به دلیل حرمت اذیت و آزار مؤمنین همسایه حرام است. مگر اینکه مانعی بین این ساختمان و منازل اطراف ایجاد شود که به هیچ وجه امکان دید نداشته باشد، مثل پنجره های مشجّر، البته مشروط به اینکه مانع ثابت بوده و امکان باز کردن پنجره برای انسان نباشد.

تاریخ: ۴ شوال، 1444ھ.ق

برابر با: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ ھ.ش

حوزه علمیۀ قم:

علی اکبر سیفی مازندرانی