عذاب ستمگر در آخرت چه سودی برای مظلوم دارد؟

پاسخ کلامی به عذاب ستمگر در آخرت

از نظر عقل، ظلم و ستم و جنایت اساساً استحقاق عقوبت و مجازات برای ظالم و جنایتکار در پی دارد؛ زیرا عمل ظلم و ستم به حکم مستقل و قطعی عقل ملاک لزوم عقوبت و مجازات ظالم و ستمگر است، و لازم نیست سودی برای مظلوم و ستمدیده داشته باشد. با اینکه مشاهده‏ ی مجازات ستمگر خود می تواند سبب دلجوئی و فائده‏ ی مشهود برای ستمدیده باشد،

کما اینکه فرمود: «فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ».[1] علاوه بر این در روایات اهل بیت وارد شده که در برخی موارد گناهان مظلوم درنامه‏ ی عمل ظالم نوشته می‏شود، و حسنات ظالم در نامه‏ ی عمل مظلوم نوشته می‏شود. و اگر ظالم کافر باشد و حسنه ‏ای نداشته باشد سیئات مظلوم در نامه‏ ی عمل او نوشته می‏شود، کما اینکه در روایات چنین آمده است.

مانند روایتی از امام سجاد علیه السلام:

«فقال له رجل من قريش يا بن رسول الله إذا كان للرجل المؤمن عند الرجل الكافر مظلمة أي شيء يأخذ من الكافر وهو من أهل النار؟ قال: فقال له علي بن الحسين علیهماالسلام : يطرح عن المسلم من سيئاته بقدر ما له على الكافر فيعذب الكافر بها مع عذابه بكفره عذابا بقدر ما للمسلم قبله من مظلمة . قال : فقال له القرشي: فإذا كانت المظلمة للمسلم عند مسلم كيف تؤخذ مظلمته من المسلم ؟ قال : يؤخذ للمظلوم من الظالم من حسناته بقدر حق المظلوم فتزاد على حسنات المظلوم ، قال : فقال : له القرشي : فإن لم يكن للظالم حسنات ؟ قال : إن لم يكن للظالم حسنات فإن للمظلوم سيئات يؤخذ من سيئات المظلوم فتزاد على سيئات الظالم».[2]

در روایتی دیگر آمده است: «يؤتی يوم القيامة بصاحب الدين يشكو  الوحشة... فإن كانت له حسنات أخذت منه لصاحب الدين. قال علیه السلام: وإن لم يكن له حسنات اُلقي عليه من سيئات صاحب الدين ».[3]

بنا بر این: انسان ستمدیده و مظلوم اگر مؤمن به خدا باشد و به اختیار خود تن به ظلم نداده و زمینه‏ ی ظلم را فراهم نکرده، و توان دفع ظلم نداشته باشد، خدای تعالی با ثواب و پاداش آخرت به مقتضای عدل، سختی و ضرر وارد از ستم را برای او جبران می‏کند.

ولی اگر مؤمن نباشد، و کافر مقصّر باشد، خود مستحق عقوبت و عذاب است؛ زیرا شرک و کفر خود بزرگترین ظلم است. و نیز استحقاق ثواب ستم وارد از ظلم را در آخرت ندارد؛ زیرا شرک و کفر و الحاد هر گونه ثواب را حبط می‏کند.

اما اگر کافر قاصر باشد؛ یعنی توان درک حق و باطل را نداشته و مستضعف فکری باشد، مستحق عفو و بخشش الهی است، همانگونه که در آیه: «فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ»[4] به آن اشاره شده است. و ستم وارد بر او را نیز خدای تعالی به مقتضای عدل جبران می‏کند؛ چون مقصّر در کفرش نیست تا موجب حبط ثواب ناشی از مظلومیت او شود.

[1]- المطفّفین: 34.

[2]- الکافی: ج 8، ص 106، ح 79.

[3]- علل الشرائع: ج 2، ص 528.

[4]- النساء: 99.