حکم بستن لوله منی، حکم بستن لوله رحم و حکم سقط جنین ناقص الخلقه
در این مطلب به بررسی حکم بستن لوله منی مردان، حکم بستن لوله رحم زنان و همچنین حکم سقط جنین ناقصالخلقه از دیدگاه فقهی پرداخته شده است. بسیاری از خانوادهها در شرایط خاص به دنبال پاسخ شرعی در مورد حکم جلوگیری از بارداری یا حکم سقط جنین هستند و این سؤالات همواره از مهمترین مسائل فقهی و پزشکی به شمار میرود. در ادامه، هم پاسخ اجمالی و هم پاسخ تفصیلی به این موضوع را از دیدگاه حضرت آیت الله سیفی مازندرانی دامت برکاته درباره این موضوعات ارائه شده است.»
سوال
1 -بستن لوله های منی مرد برای جلوگیری از افزایش جمعیت چه حکمی دارد؟
2 -آیا جایز است زن بارداری که قصد دارد لوله های رحم خود را ببندد، از طریق عمل سزارین فرزند خود را به دنیا آورد تا در هنگام آن عمل، لوله های خود را هم ببندد؟
3 -پزشک بعد از معاینه در ماههای اول حاملگی به زن گفته است که استمرار بارداری احتمال خطر جانی برای او دارد و در صورتی که حاملگی ادامه پیدا کند، فرزندش ناقص الخلقه متولد خواهد شد و به همین دلیل پزشک دستور سقط جنین داده است، آیا این کار جایز است؟ و آیا سقط جنین قبل از دمیده شدن روح به آن جایز است؟
پاسخ
حکم بستن لوله منی برای مردان
1- بستن لوله منی اگر مستلزم از بین بردن قوّهی تولید نسل نباشد، با اجازه و تصمیم مرد بلا مانع است ولی اگر مستلزم از بین بردن قوّهی تولید نسل باشد -مثلاً قابلیت منی را برای انعقاد نطفه و تولید فرزند برای همیشه از بین ببرد-، جائز نیست؛ جون مصداق جنایت بر نفس می باشد. و ترتّب و صدق ضرر در این فرض ملاک نیست، بلکه صدق جنایت بر نفس است. و سلب قوهی تولید-مانند سلب قوّهی بینائی-از قبیل جنایت بر نفس می باشد.
حکم بستن لوله رحم برای زنان
2- بستن لوله رحم برای زن با اذن شوهر بلا مانع است، ولی برای این کار عمل سزارین جائز نیست.
حکم سقط جنین ناقص الخلقه
3- در صورتی که ادامهی حاملگی برای زن حامله خطر جانی، یا نقص، عضو یا ابتلاء به مرض مخوف داشته باشد، سقط جنین مطلقاً جائز است، چه قبل از دمیدن روح یا بعد از دمیدن آن. ولی ناقص الخلقة بودن فرزند نمیتواند مطلقاً در هیچ صورتی مجوّز سقط جنین باشد. و سقط جنین مطلقاً حتی قبل از دمیدن روح نیز جائز نیست.
پاسخ تفصیلی (ویژه محققین)
1- بستن لوله منی مرد در صورتی که موجب سلب قوّهی تناسلی برای همیشه شود، حرام است؛ چون موجب از بین بردن قوّهای از قوای بدن می شود، و بر آن صدق جنایت بر نفس می کند-مثل از بین بردن بینائی چشم یا قوهی ذائقه و مانند آن گرچه این دو قوّه از حواس پنجگانه است، ولی فرقی در ملاک صدق جنایت نمی کند؛ چون قوّهی تناسلی نیز قوّهای از قوای انسان است؛ لذا صدق جنایت بر نفس می کند و حرام است.
در غیر این صورت با اجازهی شوهر جائز است؛ چون بستن موقت لوله در حکم عزل منی می باشد. و دلیل جواز بستن موقّت لولهی منی برای مردان در پاسخ به استفتای قبلی بیان گردید؛ چون انزال منی و عزل آن حق مرد است؛ لذا اذن همسر شرط نیست، گرچه عزل بدون اذن او مکروه است.
2- بستن لوله رحم برای زن در صورتی که موجب نازائی دائمی او نشود با اجازهی شوهر جائز است. و دلیل جواز آن در پاسخ به استفتای قبلی بیان گردید. ولی اگر موجب عُقم و نازائی دائمی زن شود مصداق جنایت بر نفس بوده و حتی با اجازهی شوهر نیز جائز نیست، مگر در فرض بیم از خطر مرگ یا نقص عضو یا مرض مخوف.
ولی عمل سزارین در صورتی که موجب پارهگی و جرحِ بیش از حد اقتضای بستن لولهی رحم باشد و احتمال عقلائی ضرر برای مادر و فرزند در آن وجود داشته باشد، جائز نیست، گرچه حتی با اذن شوهر باشد، و الا جائز است.
3- دلیل عدم جواز جلوگیری از بارداری و سقط جنین در صورت خطر جانی، یا نقص عضو، یا مرض مخوف آیه تهلکة، و اطلاقات حرمت اضرار و جنایت بر بدن، و نیز اجماع فقهاء است. و فرقی در اینصورت بین قبل و بعد از دمیدن روح در رحم نیست؛ چون گرچه بعد از دمیدن روح در رحم اسقاط جنین مصداق قتل نفس است. ولی مادر چون در مقام دفع خطر از جان خود است و جنین به او هجمه و حملهی طبیعی-هماننده غدّه سرطانی- کرده است؛ لذا مادر در مقام دفاع و حفظ جان خود است و آن متوقف بر سقط جنین است.
از این رو از عمومات و اطلاقات حرمت قتل نفس و دیهی مترتب بر آن خارج است. و دیه گرچه حکم وضعی است و ضمان مال متوقف بر حرمت عمل نیست، ولی با وجوب عمل سازگاری ندارد؛ زیرا در صورت ترتّب دیه حکم وجوب دفاع برای مادر ضرری می شود، و حکم ضرری در شرع به قاعدهی نفی ضرر منفی میباشد.
و اما ناقص الخلقه بودن چون مستلزم خطر و یا حرج فعلی برای مادر نیست، لذا مجوّز اسقاط جنین مطلقاً حتی قبل از دمیدن روح نمی شود.
