دعا در مطلق حالات نماز

بررسی حکم فقهی دعا در مطلق حالات نماز

دلایل جواز دعاء و مناجات با خدا در نماز

برای اثبات جواز دعاء و مناجات با خدا در مطلق حالات نماز می توان به دو دلیل استدلال کرد:

1. اتفاق و اجماع اصحاب: اجماع اصحاب بر جواز دعا در نماز نشان از تأیید و پذیرش عمومی این موضوع دارد.
2. روایات صحیحه: روایات متعددی بر جواز دعاء در نماز دلالت دارند.

کلام صاحب جواهر

همانگونه که در کلام صاحب جواهر آمده است:

«لا خلاف في أنه يجوز أن يدعو المصلي بكل دعاء يتضمن تسبيحا أو تحميدا أو طلب شي‌ء مباح من أمور الدنيا والآخرة قائما وقاعدا وراكعا‌ وساجدا، بل الإجماع بقسميه عليه، كما تقدم في مطاوي المباحث السابقة كالقنوت بالفارسية وغيره شطر من أدلته بالخصوص، وإن كان مطلق ما دلّ على الدعاء من الكتاب والسنة كافيا في ثبوته؛ ضرورة شموله لجميع الأحوال التي منها حال الصلاة التي هي ذكر ودعاء وتسبيح وتهليل وقرآن،

ودعوى أن الأصل عدم جواز تخلل غير الصلاة في أثناء الصلاة باعتبار أنها أفعال قد اعتبر فيها الهيئة اللازمة للاتصال الذي ينافيه تخلل غير الصلاة، ممنوعة، بل الأصل جواز كل ما لم يثبت منعه من الشارع فيها ولا يكون سببا لمحو اسمها كما بيناه في محلّه، على أن النصوص بالخصوص والإجماع بقسميه قد كفانا مؤونة ذلك». (جواهر الكلام : ج ١١، ص ۱۱۸ و ۱۱۹)

نصوص و روایات دال بر این حکم

اما نصوص و روایات دال بر این حکم :

۱. صحیحه علی بن مهزیار

۱ـ  صحیحه ی علی بن مهزیار، قال: «سألت أبا جعفر علیه السلام  عن الرجل يتكلم في صلاة الفريضة بكل شئ يناجي ربه عز وجل قال: نعم.» (الوسائل : ب ۱۳من أبواب قواطع الصلاة، ح۱)

۲. صحیح حلبی

٢ ـ صحیح حلبى، عن أبي عبد الله الصادق علیه السلام، قال: «كلّ ما ذكرتَ اللهَ عز وجلّ به، والنبي (ص) ، فهو من الصلاة» (الوسائل: ب۱۳ من ابواب قواطع الصلاة، ح۲)

۳. مرسل حماد بن عیسی

 ۳ ـ مرسل حماد بن عيسى، عن أبي عبد الله علیه السلام  قال: «کلّما کلَّمتَ به اللهَ تعالی في صلاة الفریضة، فلا بأس»  (الوسائل : ب ١٣ من ابواب قواطع الصلاة ، ح ۳)

استظهار صاحب وسائل از روایات

صاحب وسائل از این طائفه روایات، جواز دعاء در همه ی حالات نماز ـ حتی در اثناء قرائت ـ را استظهار کرده و آن را عنوان باب قرار داده است. (الوسائل: ب۱۳ من أبواب قواطع الصلاة)

نتیجه گیری

البته اجماع در این مسأله مدرکی بوده، و عمده ی دلیل، روایات است. ولی استفاده ی جواز دعاء در اثناء قرائت یا برخی از اذکار خاصه ی مأثوره ـ در صورتی که هیئت اتصالیه ی آن را بهم بزند ـ از روایات، مشکل است؛ چون خلاف مقتضای امر به قرائت حمد و سوره و آن ذکر مأثور واجب ـ که در نصوص بیانیه آمده است ـ می باشد.

لا أقلّ احتمال اخلال در آن جزء نماز، وجود دارد، لذا مجرای احتیاط است، و به احتیاط واجب باید در این صورت، دعا ترک شود؛ زیرا مخلّ استمرار هیئت اتصالیه ی قرائت یا آن ذکر واجب مأثور می شود، مانند اینکه بین قرائت حمد، یا سوره، و یا بین هر بار از تسبیحات اربعه ی دو رکعت اخیر، دعا بخواند؛ لذا نصوص جواز دعا در حال نماز‌، از دعایی که مُخلّ به استمرار و موجب قطع قرائت یا ذکر واجب نماز شود، منصرف می باشد و ظهور در سایر حالات نماز دارد.