توقیت و استعجال

در برخی روایات حضرات ائمه معصومین علیهم السلام فرمودند: «کذب الوقّاتون، و هلك المستعجلون، و نجا المسلّمون».[1] و جماعتی از فقهاء استعجال را به معنای خروج و قیام بر علیه طواغیت در عصر غیبت تفسیر کرده اند؛ لذا برخی مخالفین ولایت فقیه به این دسته از روایات برای منع و تحریم هر گونه قیام بر علیه طواغیت، بلکه حتی برای نفی ولایت فقیه بر تأسیس حکومت اسلامی نیز استدلال کرده اند.

ولی این تفسیر از اساس غلط است. و مقصود منع و تحریم شتاب در امر فرج با تعیین، یا تخمین استعجالی در تعیین زمان ظهور حضرت صاحب الأمر عجل الله فرجه است؛ یعنی با تعابیری -مانند همین نزدیکیها حضرت ظهور می کند، یا جوانان ما زمان ظهور حضرت را درک می کنند، یا علائم ظهور حضرت رخ داده و چیزی به زمان ظهورش نمانده است، و نظیر این تعابیر- که اهل عرف از آن زمان محدود و کم استفاده کنند. و استظهار این معنی از استعجال به قرینۀ ذکر جملۀ: «هلك المستعجلون» در کنار و بعد از جمله «کذب الوقّاتون» است؛ لذا استظهار این معنا به دلیل اقتضای وحدت سیاق است. و نظیر آن تعیین زمان وقوع قیامت است ؛ لذا خدای تعالی به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید به پرسش کنندگان از زمان قیامت بگون: «وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ».[2] یعنی: بگو من دیر یا زود بودن زمان قیامت را نمی دانم. و نیز فرمود: «وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا * حَتَّىٰ إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ نَاصِرًا وَأَقَلُّ عَدَدًا * قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا».[3]

و آنچه که تکلیف است تسلیم بودن اصل وقوع قیامت است. و در ظهور امام عصر نیز آنچه تکلیف است تسلیم و اعتقاد به اصل ظهور حضرت است، و این است معنای «نجا المسلّمون» و فرق وقّات با مستعجل این است که وقّات تعیین دقیق زمان ظهور می کند، ولی مستعجل حدود زمانی نزدیک آن را تخمین می زند.

علاوه بر این نصوص، اینگونه تخمینها اساساً موجب دلسردی و یأس مؤمنین می شود؛ چون آن زمان نزدیک سپری شده و ظهور رخ نمیدهد، بویژه اینکه اگر اینگونه پیشگوئی ها از سوی فقهای معروف بوده باشد. و این موجب وهن اساس مذهب می شود؛ لذا به عنوان ثانوی نیز جایز نیست.

تاریخ: ۱۲ ربیع الأول سنه‌ی ۱۴۴۲ ھ.ق

برابر با ۸ آبان سال ۱۳۹۹ ھ.ش

[1]– الکافي: ج1، ص368، ح2.

[2]– انبیاء: ۱۰۹.

[3]– جن: ۲۳-۲۵.