حکم شرعی اختلاط زن و مرد و بررسی فقهی آن

بررسی حکم شرعی اختلاط زن و مرد

در مورد سؤال، اختلاط دختر و پسر بالغ و یا زن و مرد اجنبی، دو صورت دارد:

اوّل اینکه: دختران بالغ یا زنان، خود را به وضع مهیّج و محرّک آرایش کرده و معطّر باشند به گونه ای که جلب نظر اجنبی کند؛ در این صورت اختلاط آنان با پسران بالغ یا مردان اجنبی و بالعکس جائز نیست؛ چون مستلزم نگاه پسران یا مردان اجنبی می شود و عادةً مقدمه ی حرام و فساد است.

دوم اینکه: دختران و زنان، حجاب را مراعات کنند و با آرایش و یا تعطّر به عطر مهیّج نباشند؛ در این صورت اختلاط، حرام نبوده، ولی مکروه است. چون نصوص، دلالت بر منع اختلاط ـ اساساً ـ بین زن و مرد اجنبی دارد، لکن به قرینه ی نصّ و فتوای به جواز، حمل بر کراهت می شوند.

در اینجا برخی نصوص منع را ذکر و به برخی اشاره می کنیم:

۱ ـ صحیحه ی غیاث بن إبراهيم عن أبي عبد الله علیه السلام قال: «قال أمير المؤمنين علیه السلام‏ يا أهل‏ العراق‏ نُبِّئتُ أنّ نساءكم يُدافعن الرجال في الطريق أ ما تستحون؟!». (الوسائل: ب۱۳۲ من أبواب مقدمات النکاح، ح۱)

۲ ـ مرسل الکلیني عن أمیر المؤمنین علیه السلام ، قال: «أَ مَا تَسْتَحْيُونَ وَ لَا تَغَارُونَ؟! نِسَاؤُكُمْ يَخْرُجْنَ إِلَى الْأَسْوَاقِ وَ يُزَاحِمْنَ الْعُلُوجَ». (الوسائل: ب۱۳۲ من أبواب مقدمات النکاح، ح۲)

لفظ «العُلوج (بضمّ العین)» جمع «العِلْج» می باشد و همان طور که جوهری گفته به معنای «الرجل العجم من الکفّار» است.)صحاح اللغة: مادة: علج)

و از جمله روایات این طائفه، نصوصی است که دلالت بر «منع النساء الشابّة عن الحضور في الجمعة و الجماعات و العیدین» دارد؛ که عبارتنداز:

۳ ـ معتبرة محمد بن شريح قال: «سألت أبا عبد الله علیه السلام عن خروج النساء في العيدين. فقال علیه السلام : لا إلّا العجوز عليها مَنقَلاها يعني الخُفَّين». (الوسائل: ب۱۳۶ من أبواب مقدمات النکاح، ح۱) المنقل هو النعل؛ کما قال الخلیل.)کتاب العین: مادّة: نقل).

۴ ـ معتبرة يونس بن يعقوب، قال: «سألت أبا عبد الله علیه السلام عن خروج النساء في العيدين و الجمعة فقال علیه السلام : لا إلا امرأةٌ مُسِنَّة». (الوسائل: ب۱۳۶ من أبواب مقدمات النکاح، ح۲)

و از جمله روایات این طائفه، نصوصی است که دلالت بر «منع النساء عن المشي في وسط الطریق و استحباب مشیهنّ في جانب الحائط» دارد؛ که عبارتنداز:

۵ ـ صحیحة الوليد بن صبيح عن أبي عبد الله علیه السلام قال: «قال رسول الله صلی الله علیه و آله ليس‏ للنساء من‏ سَرَوات‏ الطريق شي‏ء. و لكنها تمشي في جانب الحائط و الطريق». (الوسائل: ب۹۷ من أبواب مقدمات النکاح، ح۱)

«سروات» جمع «السُّراة» است و عبارت «سَرَوات‏ الطريق» به معنای «ظهر الطریق» می باشد. این معنا را، خلیل بیان داشته است. (العین: مادّة: سرا)

جوهری نیز می گوید: «و في الحدیث: لیس للنساء سَرَوات الطریق، أي ظهر الطریق و وسطه. لکنّهنّ یمشین في الجوانب». (صحاح اللغة: مادّة: سرا).

۶ ـ روایة هشام بن سالم عن أبي عبد الله علیه السلام قال: «قال رسول الله صلی الله علیه و آله ليس للنساء من سُراة الطريق، و لكن جنبيه‏». (الوسائل: ب۹۷ من أبواب مقدمات النکاح، ح۲)

در ذیل این روایت، عبارت «یعني وسطه» آمده است که ظاهرا قول راوی در تفسیر «السُّراة» است.

۷ ـ و عن فاطمة سلام الله علیها ـ في حدیث ـ قالت: «خیرٌللنساء أن لا یرین الرجال و لا یراهنّ الرجال». (الوسائل: ب۲۴ من أبواب مقدمات النکاح، ح۷)

۸ ـ و عن أمیر المؤمنین علیه السلام ـ في وصیته لابنه الحسن علیه السلام ـ : «و إن استطعت أن لا یعرفن غیرَك فافعل». (نهج البلاغة: رسالة ۹۱)

وجه دلالت اینکه: اختلاط از مهم ترین عوامل آشنایی زن با مردان اجنبی است.

۹ ـ نصوصی که دلالت بر این مطلب دارد که «أنّ مسجد المرأة بیتها».

و نصوص متظافر دیگری که در اینجا نیاوردیم.

تمام این نصوص دلالت برمنع حضور زنان و اختلاط آنان با مردان اجنبی دارد؛ چرا که ریشه ی فساد، حضور و اختلاط آنان با مردان اجنبی است. البته ملاک منع، مختص به آنان نیست و به ملازمه ی قطعیه، حضور مردان در بین زنان نیز همین حکم را دارد.

ما این مسأله را در کتاب نکاح (دلیل تحریر الوسیلة / کتاب النکاح: ج۱، ص۴۷۱) به تفصیل مورد تحقیق قرار داده ایم.

تاریخ:۴ جمادي الاُولیٰ ۱۴۴۶ھ.ق

برابر با: ۱۶ آبان ۱۴۰۳ ھ.ش

حوزه علمیۀ قم:

علی اکبر سیفی مازندرانی