خرید کالای قاچاق
سوال
آیا خرید و استفاده از کالاهائی که از قاچاقچیان کشف میشود و در بازار به فروش میرسد جایز است؟
پاسخ
فعل خرید کالای قاچاق اگر از دولت - بعد از کشف قاچاق - باشد، تکلیفاً جائز است و خریدار وضعاً مالک میشود. ولی اگر خرید از شخص واردکنندهی قاچاق باشد، تکلیفاً حرام است، و به حکم ولیّ أمر معامله باطل و تصرّف در کالای قاچاق خریداری شده جائز نیست.
پاسخ تفصیلی (ویژه محققین)
فعل خرید کالای قاچاق گاهی از دولت بعد از کشف قاچاق است، در این صورت خرید آن تکلیفاً جائز و خریدار آن را وضعاً مالک میشود؛ چون با اجازه و حکم ولیّ امر است، و این به مقتضای حکومت ادله ولایت بر همهی احکام اولیه – حتی احکام وضعیه – است؛ لذا حکم ولی أمر بر حکم ملکیت مال برای شخصی قاچاقچی مقدم است.
ولی اگر خرید کالای قاچاق از شخص قاچاقچی قبل از کشف آن بوده باشد تکلیفاً حرام است چون خلاف قانون و مخالف با حکم ولیّ امر است؛ چون فعل خرید کالای قاچاق همکاری با قاچاقچیان میباشد، و هرگونه همکاری با قاچاقچیان در جهت مخالفت با ولی أمر بوده و نقض حکم ایشان است. و اما از جهت حکم وضعی گرچه به حکم اولیّ شرع معامله باطل نیست؛ چون خرید و فروش در ملک طرفین معامله انجام میشود، و اصل عنوان معامله مستقیماً متعلق نهی شارع نیست؛ تا موجب فساد آن شود؛ لذا به مقتضای حکم اوّلی فعل خرید و فروش صحیح و ملکیت حاصل میشود.
ولی با منع ولی أمر از خرید کالای قاچاق و حکم به سلب ملکیت کالای قاچاق خریداری شده از شخص قاچاقچی معامله باطل و تصرف در آن کالای خریداری شده برای خریدار جائز نیست؛ چون علی التحقیق ادلّه ولایت فقیه بر ادلهی همهی احکام أوّلیه – حتی احکام وضعیه – حکومت دارد؛ لذا در تعارض با دلیل وجوب وفای به عقد و دلیل ملکیت مال – برای طرفین معاملهی قاچاق – مقدم بر این دو دلیل است. و نتیجهی این تقدیم بطلان معامله و سلب مالکیت کالای قاچاق برای خریدار است.