وظیفه فرزند و همسر در صورت ارتداد شوهر
سوال
اگر مرد منکر وجوب نماز، روزه یا سایر احکام ضروری اسلام بشود همسر و فرزندان چه وظیفهای در قبال او دارند؟
پاسخ
وجوب نماز و روزه از ضروریات دین بوده و انکار آن با التفات به لازمه اش به گونهای که ظهور در تکذیب نبی صلی الله علیه و آله و انکار رسالت آن حضرت داشته باشد، موجب ارتداد است. و به سبب ارتداد شوهر زوجه او در حکم مطلّقه بائن میشود و باید حکم به قتل او شده و مال او بین ورثهاش تقسیم شود. ولی فرزندان حق اهانت و ایذاء و آزار او ندارند، بلکه موظف به احسان و نیکوکاری به او می باشند ولی مجاز به اطاعت او در امر به معصیت نیستند.
پاسخ تفصیلی (ویژه محققین)
به اتفاق فقهای عامه و خاصه وجوب نمازهای یومیه و روزهی ماه مبارک رمضان از ضروریات دین است؛ چون در صریح قرآن و روایات متواترهی خاصه و عامه از واجبات شمرده شده است.
و انکار ضروری دین در صورت توجه شخص منکر، و التفات او به لازمهی انکار آن بگونهای که ظاهر در تکذیب پیامبر و رسالت آن حضرت باشد، موجب ارتداد شخص منکر می باشد. و کسی که مسلمان بوده، و مرتد شود، مرتدّ فطری بوده و به اتفاق نص و فتوی محکوم به قتل است. و به توبهاش در ظاهر ترتیب اثر داده نمیشود گرچه اگر توبه واقعی باشد نزد خدای تعالی واقعاً پذیرفته است، ولی از نظر شرع مقدّس اسلام در ظاهر محکوم به قتل است. و این حکم مورد اجماع و اتفاق فقهاء میباشد. کما اینکه صاحب جواهر[1] تصریح به این اجماع کرده است. و نیز روایات به صراحت دلالت بر آن دارد. در صحیحهی حسین بن سعید آمده است: «قرأت بخط رجل إلى أبي الحسن الرضا علیه السلام : رجل ولد على الاسلام ثم كفر وأشرك وخرج عن الاسلام، هل يستتاب؟ أو يقتل ولا يستتاب؟ فكتب علیه السلام : يقتل».[2] و در صحیحهی محمد بن مسلم آمده است: «سألت أبا جعفر علیه السلام عن المرتد فقال: من رغب عن الاسلام وكفر بما أنزل على محمد صلی الله علیه و آله بعد إسلامه فلا توبة له وقد وجب قتله وبانت منه امرأته ويقسم ما ترك على ولده».[3] و نیز در موثقهی عمار ساباطی آمده است: «سمعت أبا عبد الله علیه السلام يقول: كل مسلم بين مسلمين ارتد عن الإسلام وجحد محمدا صلی الله علیه و آله نبوته وكذبه فان دمه مباح لمن سمع ذلك منه، وامرأته بائنة منه يوم ارتد، ويقسم ماله على ورثته، وتعتد امرأته عدة المتوفى عنها زوجها، وعلى الإمام أن يقتله ولا يستتيبه».[4]
و اما فرزندان – در غیر امر پدر مرتد به معصیت و شرک – موظف به احسان و نیکوکاری و بلکه اطاعت از پدر مرتدّ خود میباشند، بلکه نافرمانی از او – در غیر امر به گناه – اگر موجب إیذاء او شود جائز نیست. همانگونه که در آیه شریفه آمده است: «وَ قَضى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَريما».[5]
البته در صورتی که زوجه علم به ارتداد شوهر پیدا کند، و در این صورت مرتکب حرام (عمل زناشویی) شود، از باب مقدمه واجب – که ترک حرام است – بر او واجب میشود که ارتداد شوهر را به حاکم اطلاع دهد.
[1]– جواهر الکلام: ج41، ص ۶۰۵.
[2]– الوسائل: ب ۱ من أبواب حدّ المرتد، ح6.
[3]– الوسائل: ب ۱ من أبواب حدّ المرتد، ح2.
[4]– الوسائل: ب ۱ من أبواب حدّ المرتد، ح3.
[5]– الإسراء: ۲۳.