حکم خواندن صیغه ی عقد بصورت تلفنی

چون جواز خواندن صیغه‏ی عقد نکاح از طریق تلفن فاقد دلیل معتبر بوده، اثبات آن مشکل است. زیرا نصوص وارده در عقد نکاح و نیز مصبّ اجماع و کلمات اصحاب در عقد نکاح ظهور در اعتبار صدق مجلس عقد دارد، و آن اختصاص به صورتی دارد که اجرای عقد نکاح به صورت ملاقات حضوری باشد؛ لذا از اجرای عقد به صورت کتابت و یا تلفن منصرف است، و لا اقل صدق آن مشکوک است و فرقی بین خود زن و مرد، و بین وکیلشان در این جهت نیست. و در نتیجه شمول نصوص وارده نسبت به آن محرز نبوده و مشکوک است، و قاصر از اطلاق و شمول می‏باشد، کما اینکه سیره‏ی متشرعه بر اجرای عقد به کتابت -که از عهد امامانD ممکن بود- احراز نشده است. و استقرار این سیره و اتصال آن به زمان معصومینD را به هیچ دلیلی نمی توان اثبات کرد. لذا محقق کرکی می گوید: «لا ریب عندنا في أنّ الکتابة لا تکفي في إیقاع عقد النکاح للمختار».[1] و نصوص وارده از آن انصراف دارد. و نیز در جواهر[2] عمده‏ی دلیل بر عدم جواز آن را عدم وجود دلیل بر جواز انشاء عقد نکاح غیر شفاهی حضوری دانسته است. و همچنین چون صحت نکاح از احکام توقیفیة شرعیه است، مقتضای قاعده در احکام توقیفیة این است که شک در حجیت دلیل اثبات آن مساوق عدم حجیت می باشد؛ چون نصوص لفظیه منصرف یا لا اقل مشکوک الشمول است، و یقیناً ظهور در عقد غیر حضوری ندارد، مگر به توکیل و حضور وکیل دو طرف. و از طرفی استقرار سیره‏ی متشرعه بر انشاء عقد غیر حضوری هرگز قابل احراز نبوده، اگر استقرار آن مقطوع العدم نباشد. و دلیلیت سیره‏ی متشرعه فرع بر احراز استقرار و اتصال آن به زمان معصوم می باشد.

البته انشاء عقد نکاح به صورت ویدئو کنفرانس به صورت پخش زنده و با فرض وجود قرینه‏ی قطعیه بر رضای طرفین عقد و مشاهده‏‏ی همدیگر در تصویر، بعید نیست صحیح باشد چون عرف آن را ملحق به حضور و مصداق مجلس عقد می داند. گرچه حتی این صورت نیز احتیاط بر ترک آن خالی از قوّت نیست، چون شائبه‏ی اشکال مذکور -گرچه به احتمال ضعیف- مرتفع نیست. ما در این باره به تفصیل در کتاب «دلیل تحریر الوسیلة»[3] تحقیق و بحث کرده ایم. و اما اینکه عروس و داماد-در فرض توکیل در عقد نکاح-صدای وکیل خود را در انشای عقد بشنوند معتبر نیست؛ چون اطلاق ادلّه‏ی وکالت اعتبار آن را نفی می کند.

[1]– جامع المقاصد: ج ۱۲، ص ۷۷.

[2]– جواهر الکلام: ج ۲۹، ص ۱۴۲.

[3]– کتاب النکاح: ج ۱، ص ۵۲۲- ۵۳۱.