دعا برای چهل مؤمن در نماز شب

بررسی فقهی دعا برای چهل مؤمن در نماز شب

روایت خاصی دربارۀ دعا برای چهل نفر برادر مؤمن در قنوت نماز وتر نیامده است، ولی اکثر اصحاب به آن فتوا داده اند، بلکه مشهور بین أصحاب است، همانگونه که در حدائق آمده است:

«قد اشتهر فی کلمات الأصحاب استحباب دعاء الأربعین من إخوانه فی قنوت الوتر»./ الحدائق الناضرۀ: ج6، ص44. 

و بعید نیست که این شهرت کاشف از وجود نصّ خاص بین أصحاب بوده باشد، همانگونه که در جواهر آمده است:

«ويستحب أن يقول في الوتر … ولأربعين مؤمنا وأزيَد قبل الدعاءلنفسه ، بل قيل : والأولى كونهم من أصحاب النبي (ص) والأئمة (ع)، ويزيد عليهم ما شاء ، ولم نقف على خبر بالخصوص في الأخير ، كما أن الذي عثرنا عليه مطلق استحباب الدعاء للأربعين قبل دعائه لنفسه كي يستجاب له لا في خصوص الوتر … ، بل قد يقال إنّ اشتهار ذلك بين الأصحاب فتوى وعملا لا يكون إلا عن نص وإن لم يصل إلينا ، ولعله للاستغناء بهذه الشهرة عنه كما هو الشأن في كل اجماع لا نص فيه ، فالأمر سهل وإن لم نقف فيه على نص». (جواهر الکلام: ج7، ص34_35.)

البته این شهرت مدرکی است و همچون إجماع مدرکی قابلیت کشف از قول معصوم را ندارد؛ چون این احتمال قوّت دارد که أصحاب در این فتوی به مطلقات نصوص دعاء برای چهل مؤمن استناد کرده باشند.

یکی از این مطلقات: صحیحۀ هشام بن سالم، عن أبی عبدالله علیه السلام ، قال: «من قدم أربعين من المؤمنين ثم دعا استجيب له» است و دیگری: صحیحۀ ابن أبی عمیر عن غیر واحد من اصحابنا و عن أبی عبدالله علیه السلام  قال: «من قدّم أربعين رجلا من إخوانه قبل أن يدعو لنفسه استجيب له فيهم وفي نفسه» است. و هر یک از این دو روایت از دو طریق روایت گردیده است. (الوسائل : ب ۴۵ من ابواب الدعاء، ح1 _ ۴)

لذا شهرت فتوائیه در این مسأله حجیت مستقل ندارد. و دلیل اصلی همین روایات مطلقه است. و این روایات استحباب مطلق دعا برای چهل مؤمن را اثبات می کند. بر این اساس نماز گذار شایسته است که به نیت استحباب مطلق _ نه به قصد ورود در خصوص قنوت نماز وتر _ برای چهل مؤمن دعا کند.