متن خلاصه شده درس اخلاق
بسم الله الرحمن الرحیم
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم و صلی الله علی محمد و آل بیته الطیبین الطاهرین. در ادامه بررسی حکمتهای امیرالمومنین علی علیهالسلام، به نکتهای مهم در خصوص ویژگیهای مؤمنان میپردازیم. حضرت امیر علیهالسلام در این باره میفرمایند: “المؤمنُ بِشْرُهُ في وجهِهِ، و حُزنُهُ في قلبِهِ”. یعنی مؤمن همواره لبخندی بر لب دارد و شادیاش در چهرهاش نمایان است، در حالی که غمها و مشکلات خود را در دل نگه میدارد.
ایشان در ادامه میفرمایند: “أوسَعُ شَيءٍ صَدْرا، و أذَلُّ شَيءٍ نَفْسا”. این عبارت به معنای آن است که دل مؤمن وسیعترین ظرفها و نفسش متواضعترین است. به قرینه سیاق میتوان فهمید که منظور از “صدر” در اینجا، قلب و سینه مؤمن است. “أوسَعُ شَيءٍ” به معنای “أوسع أوعیةٍ” است و مقصود از “شئ” در اینجا، ظرف میباشد. به عبارت دیگر، قلب مؤمن وسیعترین ظرفها است.
این سخن حضرت علی علیهالسلام را میتوان با کلام دیگری از ایشان تطبیق داد. در داستانی آمده است که حضرت علی علیهالسلام دست کمیل بن زیاد را گرفتند و او را به خارج از کوفه، به مقابر کوفه، بردند و فرمودند: “يَا كُمَيْلُ بْنَ زِيَاد، إِنَّ هذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ، فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا”. به این معنا که ای کمیل، این دلها مانند ظرفهایی هستند و بهترین این ظرفها آن است که وسیعترین باشد.
این وسعت قلب مؤمن به دو صورت قابل تفسیر است: یکی از جهت کمی و دیگری از جهت کیفی. از نظر کمی، برخی انسانها ظرفیت بالایی دارند و میتوانند علوم و دانشهای بسیاری را در خود جای دهند. از نظر کیفی نیز، برخی افراد به عمق و حقیقت علوم دست مییابند و با نور قلبشان این حقایق را درک میکنند. این همان شرح صدر مؤمن است که حضرت علی علیهالسلام به آن اشاره دارند.
یکی از مهمترین عرصههایی که شرح صدر مؤمن در آن نمایان میشود، محیط خانواده است. مؤمن باید در خانواده صبر و تحمل زیادی داشته باشد. در مضمون روایتی دارد که که فردی نزد امام علیهالسلام آمد و از شیطنتهای فرزندش شکایت کرد. امام فرمودند که این شیطنتها طبیعی است و بخشی از ذات کودک است و باید با صبر و تحمل با آن برخورد کرد.
همچنین، مسائل اقتصادی که ممکن است خانوادهها را دچار مشکل کند، نیاز به تحمل و صبر بیشتری دارد. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: “الله الله فی النساء”، یعنی خدا را در نظر بگیرید و با زنان با احترام رفتار کنید. اگر مؤمن با کمال محبت و احترام با خانوادهاش برخورد کند، آنها نیز با وفاداری و محبت متقابل پاسخ خواهند داد.
در عرصههای اجتماعی و سیاسی نیز، مؤمن باید ابتدا در خانوادهاش صبر و تحمل را تمرین کند. در داستانی آمده است که آیتالله سید احمد خوانساری به دلیل صبری که نسبت به خانوادهاش داشت، به مقامات بالایی رسید. این نشان میدهد که مؤمن باید ابتدا در خانوادهاش شرح صدر داشته باشد تا بتواند رسالت خود را در جامعه به درستی انجام دهد.
در پایان، توصیه میشود که همه مؤمنان با صبر، تحمل و محبت در محیط خانواده و جامعه رفتار کنند تا به بهترین نتایج دست یابند.
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
