کتاب دلیل تحریر الوسیله: کتاب الشركة نوشته آیتالله علیاکبر سیفی مازندرانی، شرحی استدلالی و تحقیقی بر کتاب شرکت از تحریرالوسیله امام خمینی (ره) است. این کتاب به زبان عربی نگاشته شده و به بررسی دقیق مسائل فقهی مرتبط با شرکت و تقسیم اموال میپردازد. شرکت به معنای قراردادی است که طی آن دو یا چند نفر اموال خود را برای یک هدف مشترک ترکیب میکنند، در حالی که *قسمت* به معنای جدا کردن سهم شریکان از یکدیگر است.
ساختار کتاب
این اثر فقهی شامل دو بخش اصلی است:
۱. شرکت: که به بررسی احکام و مبانی فقهی مرتبط با شرکت و اشتراک در اموال میپردازد.
۲. قسمت: که به تفکیک و تقسیم اموال و حقوق شرکا پرداخته میشود.
کتاب شامل مقدمهای از ناشر و مقدمهای از نویسنده است که در آن، شیوه پژوهش و نگارش خود را توضیح داده است. نویسنده به تفصیل به بررسی آرای فقها، بهویژه فقهای قدیم و معاصر، پرداخته و اقوال مشهور را در مباحث مختلف مرتب کرده است.
شیوه نگارش
نویسنده در شش بند، شیوه تحقیق خود را توضیح داده است. این شیوه شامل موارد زیر است:
۱. تتبع آراء فقها: در هر مسئله، ابتدا به بررسی آرای مختلف فقها پرداخته شده و سپس اقوال مشهور یا اشهر مشخص میشود.
۲. ترتیب اقوال: اقوال فقها بر اساس اختلافات فقهی میان آنها ترتیب داده شده است.
۳. بررسی نصوص فقهی: نویسنده نصوص مرتبط با هر مسئله را بررسی کرده و دلایل و استدلالهای ارائه شده را تحلیل میکند.
۴. ارائه دیدگاه شخصی: پس از بررسی نظرات امام خمینی (ره) که به “السید الماتن” اشاره میشود، نویسنده دیدگاه خود را مطرح کرده و در برخی موارد نقدهایی بر استدلالات ارائه شده وارد کرده است.
بخش شرکت
در بخش شرکت، نویسنده به تعریف و تحلیل شرکت میپردازد و اشاره میکند که شرکت به معنای “کون شیء واحد لاثنین او ازید” (قرار گرفتن یک مال برای دو یا چند نفر) است. وی تعریف امام خمینی را با استفاده از قیدهایی مانند قابل تملک بودن و اجتماع حقوق به روش شیاع تکمیل میکند. همچنین به تفاوتهای میان شرکت در اموال و دیگر اشکال معامله مانند بیع و صلح اشاره میشود.
بخش قسمت
در بخش دوم، نویسنده به تفصیل به موضوع قسمت پرداخته و آن را بهعنوان یک عنوان مستقل فقهی بررسی کرده است. وی بیان میکند که قسمت، بیع یا صلح نیست و برخلاف این معاملات، یک روش برای تفکیک سهم شرکا از یکدیگر است. او به آرای مختلفی از فقها مانند شرایع، مسالک و جواهر اشاره کرده و نظرات آنها را بررسی میکند.
نمونهای از تحلیل نویسنده
یکی از مواردی که نویسنده بهطور ویژه به آن پرداخته، بحث درباره قسمت دین مشترک است. او با اشاره به دیدگاه امام خمینی (ره)، بیان میکند که تعین دین مستوفی با قصد و بقای حصه شریک در ذمه مدیون، با اطلاق نصوص منعکننده قسمت دین مشترک سازگاری ندارد و تنها قصد پس از شمول اطلاق کافی نیست.
نتیجهگیری
کتاب دلیل تحریر الوسیله: کتاب الشركة با رویکردی استدلالی و با بررسی دقیق منابع و آرای فقهی، بهعنوان منبعی ارزشمند برای طلاب و محققان فقه شیعه محسوب میشود. نویسنده با استفاده از متون فقهی و تحلیلهای دقیق خود، به تبیین دقیق مسائل فقهی مرتبط با شرکت و قسمت پرداخته و راهنمایی برای فهم بهتر این احکام ارائه میدهد.
